İnsanların yüksek yapılara karşı duyduğu merak oldukça ilginçtir. Bir gökdelenin önünde durduğumuzda yalnızca beton, çelik ve camdan oluşan devasa bir yapıya bakmayız; aynı zamanda büyüklük, güç, başarı ve hatta kendi sınırlarımız hakkında düşünmeye başlarız. Peki, Avrupa’nın en yüksek gökdeleninin nerede olduğunu merak ederken zihnimizde hangi psikolojik süreçler çalışır?
Avrupa’nın en yüksek gökdeleni, Rusya’nın başkenti Moskova’da bulunan Lakhta Center değil, Moskova’daki Lakhta Center dışındaki en yüksek yapı olan Federation Tower değil; Lakhta Center ise Rusya’nın St. Petersburg şehrindedir. Avrupa’nın en yüksek gökdeleni günümüzde St. Petersburg’daki Lakhta Center olarak kabul edilir. Yaklaşık 462 metre yüksekliğindeki yapı, Avrupa’nın en yüksek gökdelenidir.
en.wikipedia.org
Bu mimari rekoru psikolojik açıdan değerlendirmek, insanların yükseklik algısını, başarıya yüklediği anlamı ve devasa yapıların toplumsal etkisini anlamamıza yardımcı olur.
Bilişsel psikoloji, insanların çevrelerinden gelen bilgileri nasıl algıladığını, yorumladığını ve hafızaya kaydettiğini inceler. Bir gökdelenin yüksekliğini değerlendirmek de bu süreçlerin bir parçasıdır.
Lakhta Center’ın 462 metrelik yüksekliğini sayısal olarak bilmek ile yapının karşısında durup onu görmek aynı deneyim değildir. İnsan zihni büyük ölçüleri çoğu zaman günlük yaşamdan bildiği nesnelerle karşılaştırarak anlamlandırır.
Psikolojik araştırmalarda insanların büyüklük değerlendirmelerinde referans noktalarından yararlandığı görülür. Buna bilişsel karşılaştırma süreçleri denilebilir.
Örneğin bir insan, 462 metreyi zihninde canlandırmakta zorlanabilir. Ancak bu yüksekliği sıradan binalarla veya bilinen mimari yapılarla karşılaştırdığında daha kolay anlamlandırır.
Bu durum, gökdelenlerin neden fotoğraflarda ve videolarda bu kadar dikkat çektiğini de açıklar.
Araştırmalar, insanların bir nesnenin büyüklüğünü değerlendirirken perspektiften ve çevresel ipuçlarından etkilendiğini ortaya koymaktadır. Geniş bir meydanda yükselen gökdelen, çevresindeki küçük yapılar nedeniyle çok daha büyük algılanabilir.
Burada ilginç bir çelişki vardır: Bir yapının gerçek yüksekliğini bilmek, onun görsel etkisini her zaman doğru tahmin edebileceğimiz anlamına gelmez.
Yüksek yapılar yalnızca görsel nesneler değildir. İnsanlarda hayranlık, şaşkınlık, merak ve bazen korku gibi güçlü duygular oluşturabilir.
Lakhta Center gibi devasa bir yapının karşısında hissedilen hayranlık, psikolojide sıklıkla awe olarak adlandırılan deneyimle ilişkilendirilebilir.
Duygusal psikoloji araştırmalarında hayranlık duygusunun, kişinin alışılmış düşünce kalıplarının dışına çıkan deneyimlerle karşılaştığında ortaya çıkabildiği belirtilir.
Psikolog Dacher Keltner ve Jonathan Haidt tarafından geliştirilen hayranlık yaklaşımı, bu duygunun özellikle iki unsurla bağlantılı olduğunu açıklar:
– Algılanan olağanüstü büyüklük.
– Mevcut zihinsel şemaları yeniden değerlendirme ihtiyacı.
Bir gökdelenin yüzlerce metre yükseldiğini görmek, insanın kendi fiziksel ölçeğini yeniden düşünmesine neden olabilir.
Herkes yüksek yapılara aynı duygusal tepkiyi vermez. Bazı insanlar seyir teraslarından şehri izlemekten keyif alırken bazıları yükseklik karşısında huzursuzluk yaşayabilir.
Bu farklılıklar geçmiş deneyimler, kişilik özellikleri ve çevresel koşullarla ilişkilidir.
, kişinin kendi duygularını tanıması ve yönetebilmesi açısından burada önem kazanır. Bir insanın yükseklik karşısında heyecanlanması veya endişelenmesi, çevresindeki insanların tepkileriyle aynı olmak zorunda değildir.
Gökdelenler yalnızca mimari başarıları temsil etmez. Aynı zamanda şehirlerin ekonomik gücünü, modernleşme anlayışını ve uluslararası görünürlüğünü yansıtan sembollerdir.
Lakhta Center’ın St. Petersburg silüetinde önemli bir yer edinmesi, mimarinin toplumsal kimlikle ilişkisini anlamak açısından dikkat çekicidir.
Europe’s tallest building Lakhta Center granted 4 awards! – Rönesans
ronesans.com
Sosyal psikolojiye göre insanlar kendilerini yaşadıkları şehirler ve ait oldukları topluluklarla ilişkilendirerek değerlendirebilir.
Dünyanın veya Avrupa’nın en yüksek yapısına sahip olmak, şehirler açısından bir prestij unsuru oluşturabilir.
Bu durum, sosyal kimlik teorisiyle ilişkilendirilebilir. İnsanlar ait oldukları grupların başarılarını kendi kimliklerinin bir parçası olarak görebilir.
Gökdelenler, çevrelerindeki kamusal alanlar, iş merkezleri ve turistik faaliyetler aracılığıyla insanların birbirleriyle etkileşimini de etkiler.
, bu yapıların yalnızca fiziksel birer mimari unsur olmadığını gösterir. İnsanların buluşma, çalışma, fotoğraf çekme ve şehir deneyimlerini paylaşma biçimleri de bu yapılardan etkilenebilir.
Ancak araştırmalarda yüksek yoğunluklu yapılaşmanın her zaman daha güçlü toplumsal ilişkiler oluşturmadığına dikkat çekilir. Mimari yoğunluk ile sosyal dayanışma arasında doğrudan ve değişmez bir ilişki bulunmaz.
Gökdelenlerin insanlar üzerindeki etkilerini değerlendirirken tek yönlü sonuçlara ulaşmak doğru değildir.
Bazı çevresel psikoloji araştırmaları yüksek yapıların hayranlık ve merak duygusunu artırabileceğini düşündürürken başka çalışmalar yoğun yapılaşmanın kalabalık hissi ve çevresel stresle ilişkili olabileceğini göstermektedir.
Hayranlık üzerine yapılan meta-analizler de bu duygunun prososyal davranışlarla ve kişinin kendisini daha geniş bir bütünün parçası olarak hissetmesiyle ilişkili olabileceğine işaret eder. Ancak bu sonuçlar, her gökdelen ziyaretçisinin benzer psikolojik deneyimler yaşayacağı anlamına gelmez.
Dolayısıyla Lakhta Center’ın etkisi yalnızca yüksekliğiyle açıklanamaz. Yapının bulunduğu çevre, ziyaretçinin beklentileri ve kişisel deneyimleri de önemlidir.
Avrupa’nın en yüksek gökdeleni olan Lakhta Center, Rusya’nın St. Petersburg şehrinde yükselen yaklaşık 462 metrelik bir mimari yapıdır. Ancak bu yapı, yalnızca mühendislik başarısı açısından değil, psikolojik anlamda da incelenmeye değerdir.
Bilişsel psikoloji yükseklik algımızı, duygusal psikoloji hayranlık ve korku gibi tepkilerimizi, sosyal psikoloji ise bu yapıların toplumsal kimlik ve prestij üzerindeki etkilerini anlamamıza yardımcı olur.
Belki de asıl merak edilmesi gereken soru şudur: Bir gökdelenin karşısında durduğumuzda gerçekten yapının yüksekliğine mi hayran kalırız, yoksa insanlığın neler başarabileceğini düşünerek kendi sınırlarımızı mı sorgularız?
Sizce Avrupa’nın en yüksek gökdeleni gibi devasa yapılar insanlarda daha çok hayranlık mı, yoksa yükseklik korkusu mu uyandırıyor?
Cinseltakviyem olarak Avrupa’nın en yüksek gökdeleni nerede ile ilgili faydalı bir derleme sunmaya çalıştık.